Resûlullâh -sallallâhu aleyhi ve sellem-, okuma ve yazmanın yaygın olmadığı bir cemiyet içinde zuhûr etmiş ümmî bir peygamberdi. Kur'an-ı Kerim'in ifadesiyle daha önce ne bir kitap okumuş ne de herhangi bir yazı yazmıştı. (el-Ankebût 29/48) Fakat nübüvvet vazifesi başlayıp "Rabbının adıyla oku!" (el-Alak 96/1), "O (Allah) kalemle öğretendir" (el-Alak 96/4), "Nun; kalem ve onunla yazılanlara andolsun" (el-Kalem, 68/1) âyetleriyle ilmin önemi ve yazı ile kaydedilmesine dikkat çekildikten sonra İslâm ümmeti içinde son derece hızlı bir okuma yazma seferberliği başlamıştır.
Seyyidü'l-Mürselîn Efendimiz, ilk olarak, inen Kur'an-ı Kerim vahiylerini yazdırmıştır. Peygamberimiz için yazı, başka hiçbir hizmet görmese bile, sırf Kur'an-ı Kerim'in hıfzı ve yayılması için zaruri derecede lüzumlu idi. Bu sebeple Allah Resûlü, yazının ümmet çapında yayılması için zaman kaybetmeden gerekli bütün tedbirleri almıştı. Nitekim vahiy kâtibi olarak vazife yapan ve isimleri bilinen zevâtın sayısı kırkı aşmaktadır.
Efendimiz yazıyı birçok alanda kullanmıştır. Onun hayatında siyasî yazışmalar büyük bir yer tutmaktadır. Muhammed Hamîdullah'ın el-Vesâiku's-Siyâsiyye isimli eserinde, Efendimiz'den gelen yazılı vesikalar üçyüze yaklaşmaktadır.
Fahr-i Kâinât Efendimiz, tâlim, terbiye ve tezkiye faaliyetlerinde de yazıdan istifade etmiştir. Kur'an'la karışma tehlikesi olduğu ve bu sebeple yasaklandığı dönemi istisna edersek, hadislerin yazılması da Allâh Resûlü tarafından teşvik edilmiştir. Abdullah bin Amr bin el-As -radıyallâhu anhumâ- anlatıyor:
Resûlullâh -sallallâhu aleyhi ve sellem-'den duyduğum her şeyi ezberlemek için yazıyordum. Kureyş beni bundan men etti ve
- Allah Resûlü hem kızgınlık hem de sukûnet hallerinde konuşurken sen ondan işittiğin her şeyi yazıyor musun? dediler.
Bunun üzerine yazmayı bıraktım. Bilâhare durumu Peygamberimize arzettiğim de, eliyle mübârek ağızlarını işaret ederek şöyle buyurdu:
"- Yaz, nefsim kudret elinde bulunan Allah'a yemin olsun ki buradan haktan başka bir şey çıkmaz. " (Ebû Dâvûd, İlim, 3)
Ensar'dan bir adam Resûlullah Efendimiz'in yanına oturup kendisinden hadis dinliyor, bundan hoşlanıyor, fakat belleyemiyordu. Bu durumu Peygamberimize şikayet etti. Efendimiz de eliyle yazıya işaret ederek:
"- Sağ elinden yardım iste!" buyurdu. (Tirmizi, İlim, 12)
Mevzuyla ilgili Ebu Hureyre'nin rivayet ettiği bir diğer hâdise de şöyle cereyan etmiştir:
Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- Mekke'yi fethedince insanların arasında ayağa kalktı. Allah Teâlâ'ya hamd ü senâdan sonra şöyle buyurdu:
"Şüphesiz Allah Fil ordusunu Mekke'ye girmekten alıkoymuş, Resûlü'nü ve mü'minleri ise buna muzaffer kılmıştır. Mekke benden sonra hiç kimseye helal değildir. Mekke'nin avı ürkütülmez, dikeni kesilmez, bulan kimsenin, sâhibini araması için alması hariç, kaybolan eşyası helal olmaz. Bir kimsenin yakını öldürülürse iki şeyden hangisi hayırlı ise onu isteyebilir: Ya diyet ya da kısas."
Bunun üzerine Hz. Abbas:
- İzhir (otunun koparılması) müstesnâ olsun. Çünkü kabirlerimiz ve evlerimizde onu kullanıyoruz, dedi.
Peygamberimiz:
"- İzhir müstesna" buyurdu.
Ardından Yemenli olan Ebu Şah ayağa kalktı ve:
- Bunu bana yazar mısınız ey Allah'ın Resûlü, dedi.
Peygamber Efendimiz de, sözlerinin Ebu Şah için yazılmasını emir buyurdu. (Buhârî, Lukata, 7)
Resûl-i Ekrem Efendimiz, misallerde görüldüğü gibi yazıya ehemmiyet vermiş, cemiyette yayılması için teşvik ve terğîb edici tedbirler almıştır. Kur'an-ı Kerim başından sonuna kadar onlarca vahiy kâtibi tarafından dikkatlice ve kontrollü bir şekilde yazılıp muhafaza edilmiştir. Hadislerin bir kısmı da bu şekilde bazı sahabiler tarafından Peygamber Efendimiz zamanında yazıya geçirilmiştir.
Peygamber Efendimiz, civar bölgelere ve devlet reislerine mektuplar yazmıştı. Bunların bir kısmıyla onları İslâm'a davet etmiş, bir kısmıyla da oralarda bulunan müslümanlara dinin hükümlerini öğretmeyi hedeflemiştir.
Sahabe-i kiram ve tâbiîn de İslâm'ın tebliğ ve tâliminde Fahr-i Kâinât Efendimiz'in mübârek yolundan yürümüşler, gerek hadis yazımında gerekse husûsî mektuplarla irşatlarına devam etmişlerdir.1
Hatta İslâm'ı tebliğ konusunda mektup, her devirde önemli bir vâsıta olmuştur. İmam-ı Rabbanî, Hâlid-i Bağdâdî, Muhammed Es'ad Efendi gibi büyüklerin Mektubât isimli eserleri de İslâm'ı tebliğ ve tâlim maksadıyla yazılan mektupların bir araya gelmesinden oluşmaktadır. Bununla birlikte Müslümanlar, değişen dünya şartları içinde ortaya çıkan yeni vâsıtaları da bu maksat istikametinde kullanmalıdırlar.
|
